Maatschappelijke uitsluiting

Op deze pagina staan alle stukken die betrekking hebben op het thema maatschappelijke uitsluiting. Voor een algemene introductie klik hier. Tot nu toe zijn de volgende artikelen ingestuurd:

Sacco en Vanzetti 1927-1997

Bartolomeo Vanzetti en Nicola Sacco werden in 1927 in de Verenigde Staten ter dood gebracht. Jarenlang was er in de hele wereld aktie gevoerd voor hun vrijlating. Tot het allerlaatste einde hielden beide Italiaanse anarchisten vol dat zij onschuldig waren. Volgens de Amerikaanse justitie zouden zij een roofoverval met moord gepleegd hebben. Vanaf het begin van het proces was duidelijk dat het proces een politiek karakter had. Amerika was in die dagen in de ban van de Red Scare, een reactionare angst voor alles wat progressief was. Veel anarchisten werden als ongewenste vreemdelingen het land uitgezet. Dit overkwam de Russische anarchisten Emma Goldman en Alexander Berkman (hoewel zij al meer dan twintig jaar in de VS hadden geleefd). Ook de Italiaan Luigi Galleani, die al heel lang in de VS woonde, werd het land uitgezet. Sacco en Vanzetti waren aanhangers van deze Galleani, die in zijn Cronacca Sovversiva vlammende aanklachten tegen de Eerste Wereldoorlog had geschreven. Beide waren militante anarchisten en waren als zodanig bekend bij justitie en politie. Onmiddelijk na hun arrestatie kwam de anarchistische Italiaanse gemeenschap in aktie. Zij slaagden er in deze vorm van politieke terreur van de Amerikaanse overheid wereldwijd bekend te maken. Zelden waren er in de geschiedenis grotere demonstraties dan die voor de vrijlating van de beide Italianen. Ook na hun dood bleef deze affaire de gemoederen bezig houden. Er zijn nog steeds onderzoekers bezig om nieuwe bewijzen te vinden voor de schuld of onschuld van Sacco en Vanzetti. Ook schrijvers grepen de affaire aan om er romans over te schrijven. John Dos Passos en Upton Sinclair schreven er een boek over. De folkzanger Pete Seeger schreef zijn ballades voor Sacco en Vanzetti. In het begin van de jaren zeventig maakte de Italiaanse film Sacco e Vanzetti nog steeds veel los in de V.S. Uiteindelijk kregen de beide mannen eerherstel door de toenmalige gouverneur van Massachussets, George Dukakis. In Amsterdam zullen in de maand september een aantal bijeenkomsten worden georganiseerd ter herinnering aan de gebeurtenissen in de V.S. zeventig jaar geleden. Op 7 september houdt Dick Gevers een inleiding over de affaire Sacco en Vanzetti voor De Vrije Socialist in politiek/cultureel centrum De Badcuyp. In Filmhuis Cavia zal in de week na deze lezing de film Sacco e Vanzetti van Giuliano Montaldo worden vertoond. Omstreeks die tijd zullen ook de brieven uit de gevangenis van de beide mannen opnieuw (en met meer brieven dan voorheen) beschikbaar zijn in Nederlandse vertaling.

De Vrije Socialist, Postbus 713, 1000 AS Amsterdam
De Badcuyp, Eerste Sweelinckstraat 10, 1073 CM Amsterdam
Filmhuis Cavia, Van Hallstraat 52 I, 1051 HH Amsterdam


At 3:00 P.M. on April 15,1920, a paymaster and his guard were carrying a factory payroll of $15,776 through the main street of South Braintree, Massachusetts, a small industrial town south of Boston. Two men standing by a fence suddenly pulled out guns and fired on them. The gunmen snatched up the cash boxes dropped by the mortally wounded pair and jumped into a waiting automobile. The bandit gang, numbering four or five in all, sped away, eluding their pursuers. At first this brutal murder and robbery, not uncommon in post-World War I America, aroused only local interest.

Three weeks later, on the evening of May 5, 1920, two Italians, Nicola Sacco and Bartolomeo Vanzetti, fell into a police trap that had been set for a suspect in the Braintree crime. Although originally not under suspicion, both men were carrying guns at the time of their arrest and when questioned by the authorities they lied. As a result they were held and eventually indicted for the South Braintree crimes. Vanzetti was also charged with an earlier holdup attempt that had taken place on December 24, 1919, in the nearby town of Bridgewater. These events were to mark the beginning of twentieth-century America's most notorious political trial.

Contrary to the usual practice of Massachusetts courts, Vanzetti was tried first in the summer of 1920 on the lesser of the two charges, the failed Bridgewater robbery. Despite a strong alibi supported by many wit nesses, Vanzetti was found guilty. Most of Vanzetti's witnesses were Italians who spoke English poorly, and their trial testimony, given largely in translation, failed to convince the American jury. Vanzetti's case had also been seriously damaged when he, for fear of revealing his radical activities, did not take the stand in his own defense.

For a first criminal offense in which no one was hurt, Vanzetti received a sentence that was much harsher than usual, ten to fifteen years. This signaled to the two men and their supporters a hostile bias on the part of the authorities that was political in nature and pointed to the need for a new defense strategy in the Braintree trial.

On the advice of the anarchist militant and editor Carlo Tresca, a new legal counsel was brought in--Fred H. Moore, the well-known socialist lawyer from the West. He had collaborated in many labor and Industrial Workers of the World trials and was especially noted for his important role in the celebrated Ettor-Giovannitti case, which came out of the 1912 Lawrence, Massachusetts, textile strike.

The arrest of Sacco and Vanzetti had coincided with the period of the most intense political repression in American history, the "Red Scare" 1919-20. The police trap they had fallen into had been set for a comrade of theirs, suspected primarily because he was a foreign-born radical. While neither Sacco nor Vanzetti had any previous criminal record, they were long recognized by the authorities and their communities as anarchist militants who had been extensively involved in labor strikes, political agitation, and antiwar propaganda and who had had several serious confrontations with the law. They were also known to be dedicated supporters of Luigi Galleani's Italian-language journal Cronaca Sovversiva, the most influential anarchist journal in America, feared by the authorities for its militancy and its acceptance of revolutionary violence. Cronaca, because of its uncompromising antiwar stance, had been forced to halt publication immediately upon the entry of the U.S. government into World War I in 1917; its editors were arrested and at war's end deported to Italy, in 1919. During this period the government's acts of repression, often illegal, were met in turn by the anarchists' attempts to incite social revolution, and at times by retal iatory violence; the authorities and Cronaca were pitted against each other in a bitter social struggle just short of open warfare. A former editor of Cronaca was strongly suspected of having blown himself up during an attentat on Attorney General Palmer's home in Washington, D.C. on June 2, 1919, an act that led Congress to vote funds for anti-radical investigations and launch the career of J. Edgar Hoover as the director of the General Intelligence Division in the Department of Justice. The Sacco-Vanzetti case would become one of his first major responsibilities. In 1920, as the Italian anarchist movement was trying to regroup, Andrea Salsedo, a comrade of Sacco and Vanzetti, was detained and, while in custody of the Department of Justice, hurled to his death. On the night of their arrest, authorities found in Sacco's pocket a draft of a handbill for an anarchist meeting that featured Vanzetti as the main speaker. In this treacherous atmosphere, when initial questioning by the police focused on their radical activities and not on the specifics of the Braintree crime, the two men lied in response. These falsehoods created a "consciousness of guilt" in the minds of the authorities, but the implications of that phrase soon became a central issue in the Sacco-Vanzetti case: Did the lies of the two men signify criminal involvement in the Braintree murder and robbery, as the authorities claimed, or did they signify an understandable attempt to conceal their radicalism and protect their friends during a time of national hysteria concerning foreign-born radicals, as their supporters were to claim?

Their new lawyer, Moore, completely changed the nature of the legal strategy. He decided it was no longer possible to defend Sacco and Vanzetti solely against the criminal charges of murder and robbery. Instead he would have them frankly acknowledge their anarchism in court, try to establish that their arrest and prosecution stemmed from their radical activities, and dispute the prosecution's insistence that only hard, nonpolitical evidence had implicated the two men in common crimes. Moore would try to expose the prosecution's hidden motive: its desire to aid the federal and military authorities in suppressing the Italian anarchist movement to which Sacco and Vanzetti belonged.

Moore's defense of the two men soon became so openly and energetically political that its scope quickly transcended its local roots. He organized public meetings, solicited the support of labor unions, contacted international organizations, initiated new investigations, and distributed tens of thousands of defense pamphlets throughout the United States and the world. Much to the chagrin of some anarchist comrades, Moore would even enlist the aid of the Italian government in the defense of Sacco and Vanzetti, who were still, nominally at least, Italian citizens. Moore's aggressive strategy transformed a little known case into an international cause celebre.

After a hard-fought trial of six weeks, during which the themes of patriotism and radicalism were often sharply contrasted by the prosecution and the defense, the jury found Sacco and Vanzetti guilty of robbery and murder on July 14,1921. This verdict marked, however, only the beginning of a lengthy legal struggle to save the two men. It extended until 1927, during which time the defense made many separate motions, appeals, and petitions to both state and federal courts in an attempt to gain a new trial.

Presented in these motions were evidence of perjury by prosecution witnesses, of illegal activities by the police and the federal authorities, a confession to the Braintree crimes by convicted bank robber Celestino Madeiros, and powerful evidence that identified the gang involved in the Braintree affair as the notorious Morelli Gang. All were ruled on and rejected by Judge Webster Thayer, the same judge who earlier had so severely sentenced Vanzetti. Judge Thayer would even rule on a motion accusing himself of judicial prejudice. His conduct--or misconduct--during the trials and the appeals became another of the controversial issues surrounding the case, but it, too, would prove insufficient to bring about a new trial.

From the beginning, Moore's strategy of politicizing the trial in tradition-bound Massachusetts had been controversial and confrontational. His manner of utilizing mass media was quite modern and effective, but it required enormous sums of money, which he spent too freely in the eyes of many of the anarchist comrades of Sacco and Vanzetti, who had to raise most of it painstakingly from working people, twenty-five and fifty cents at a time. Moore's efforts came to be questioned even by the two defendants, when he, contrary to anarchist ideals, offered a large reward to find the real criminals. As a result, in 1924 he was replaced by a respected Boston lawyer, William Thompson, who assumed control of the legal defense for the last three years of the case. Thompson, a Brahmin who wanted to defend the reputation of Massachusetts law as well as the two men, had no particular sympathy for the ideas of the two men, but he later came to admire them deeply as individuals.

Thompson's defense no longer emphasized the political, but these aspects of the case, once they had been set into motion, could not be stopped and continued to gain momentum. Throughout America liberals and well-meaning people of every sort, troubled and outraged by the injustice of the legal process, joined the more politically radical anarchists, socialists, and communists in protesting the verdict against Sacco and Vanzetti. Felix Frankfurter, then a law professor at Harvard, who did more than any individual to rally "respectable" opinion behind the two men, saw the case as a test of the rule of law itself. Ranged against the defenders of Sacco and Vanzetti were conservatives and patriots who wanted to defend the honor of American justice and to uphold law and order. Many of them came to see these protests as an attack upon the "American way of life" on behalf of two common criminals.

On April 9, 1927, after all recourse in the Massachusetts courts had failed, Sacco and Vanzetti were sentenced to death. By then the dignity and the words of the two men had turned them into powerful symbols of social justice for many throughout the world. Public agitation on their behalf by radicals, workers, immigrants, and Italians had become international in scope, and many demonstrations in the world's great cities--Paris, London, Mexico City, Buenos Aires--protested the unfairness of their trial. This great public pressure, combined with influential behind-the-scenes interventions, finally persuaded the governor of Massachusetts, Alvan T. Fuller, to consider the question of executive clemency for the two men. He appointed an advisory committee, the "Lowell Committee," so-called because its most prominent member was A. Lawrence Lowell, president of Harvard University. The committee, in a decision that was notorious for its loose thinking, concluded that the trial and judicial process had been just "on the whole" and that clemency was not warranted. It only fueled controversy over the fate of the two men, and Harvard, because of Lowell's role, became stigmatized, in the words of one of its alumni, as "Hangman's House." "Not every wop has the switch to the electric chair thrown by the president of Harvard."

Sacco and Vanzetti were executed on August 23, 1927, a date that became a watershed in twentieth-century American history. It became the last of a long train of events that had driven any sense of utopian vision out of American life. The workings of American democracy now seemed to many Americans as flawed and unjust as many of the older societies of the world, no longer embodying any bright ideal, but once again serving the interests of the rich and the powerful. American intellectuals were powerfully moved by the case. In his epochal masterpiece, USA, John Dos Passos raged in one "Camera Eye" episode,

All right you have won ... America our nation has been beaten by strangers who have turned our language inside out ... they have built the electric chair and hired the executioner to throw the switch . . . all right we are two nations . . .

while Edmund Wilson coolly observed that the Sacco-Vanzetti case

revealed the whole anatomy of American life with all its classes, professions, and points of view and all their relations, and it raised almost every fundamental question of our political and social system.

Up to the present, most writers have focused their attention on the legal, social, and cultural dimensions of the Sacco-Vanzetti case. The legal dimension, in particular, has been rather exhaustively considered, and its two major issues--the fairness of the trial and the innocence or guilt of the two men--still dominates most of the literature about the case.

Earlier opinion almost unanimously felt that the two men were innocent and had been unjustly executed, but later revisionist points of view emerged: some totally, if implausibly, defending the verdict as correct; others more plausibly arguing that, based on new ballistics tests and words by Carlo Tresca and Fred Moore, Sacco was guilty, Vanzetti innocent. No single account nor any ballistics test has been able to put all doubts about innocence or guilt completely to rest, despite the two most recent books that have claimed to have done so, while arriving at almost directly opposite conclusions.

Surprisingly, although the Sacco-Vanzetti case is considered the political case par excellence, few accounts have taken the politics of the two men--their anarchism--very seriously and fewer still are knowledgeable about it. As in all great political trials, the figures of Sacco and Vanzetti have been transformed into passionate symbols, symbols that are often rather understood. A full and accurate account of the political dimension--and, in particular, the anarchist dimension--still remains to be written. The importance of the Sacco-Vanzetti case remains not only because it called into question some of the fundamental assump- tions of American society, but because it calls into question some of the fundamental assumptions of American history.

--written by Robert D'Attilio



Document URL:
Last modified: Tuesday, 13-Aug-96 09:42:54 EDT

Illegalen in je eigen leven

De Leidse organisatie De Fabel van de illegaal ondersteunt illegalen. De Fabel van de illegaal is een radikaal-linkse groepering die streeft naar een vrij-socialistische en feministische samenleving. Een fundamentele omwenteling van de sociale machts- en bezitsverhoudingen op wereldschaal en op alle terreinen van de samenleving is daartoe noodzakelijk. Speerpunt van De Fabel is het streven naar open grenzen voor iedereen. Wij, de medewerkers/sters van De Fabel, verzetten ons tegen elke vorm van selectie, uitsluiting, opsluiting en deportatie van vluchtelingen. We zijn actief op het gebied van migratie, omdat dit de mogelijkheid biedt om internationale solidariteit concreet te maken.

De staat maakt illegalen
Een mens wordt niet illegaal geboren. Een mens is niet illegaal, maar wordt illegaal gemaakt. Illegaal gemaakt, rechteloos verklaard, gebrandmerkt tot een mens die er niet mag zijn, die niet in Nederland en andere West-Europese landen mag leven.
Het is de staat die mensen illegaal maakt. Het is de staat die mensen bestempelt tot paria's, uitgeslotenen, uitgestotenen, onaanraakbaren. Omdat de staat zo'n grote rol speelt in het illegaliseringsproces, lijkt ons dat de strijd van en voor illegalen juist anarchisten bijzonder ter harte zou moeten gaan. Anarchisten immers wijzen staatsmacht af. Als staten bepaalde groepen mensen op de wereld structureel illegaal maakt, dan zou dat de woede van elke rechtgeaarde anarchist moeten oproepen.

Iedereen is buitenlander
De Fabel van de illegaal wijst stereotype indelingen van mensen af, indelingen als buitenlander-Nederlander, allochtoon-autochtoon en legaal-illegaal. Iedereen is buitenlander, bijna overal ter wereld. Vreemd is niet de vreemdeling. Vreemd is het onderscheid tussen 'het vreemde' en 'het eigene'. De Fabel maakt ook geen onderscheid tussen politieke en economische vluchtelingen. Vluchtelingen zijn mensen die vluchten voor geweld, vervolging, armoede en uitbuiting. Ook economische vluchtelingen vluchten.
Honger moet ook een reden zijn om mensen in Nederland toe te laten. Want de welvaart van Nederland is verkregen door eeuwenlange plundering van landen in het Zuiden van de wereld. De verhouding tussen het Noorden en het Zuiden van de wereld is zeer ongelijkwaardig en onrechtvaardig. Twintig procent van de wereldbevolking, die in Europa, Noord-Amerika en Japan woont, verbruikt tachtig procent van de grondstoffen en de rest van de rijkdom van de aarde. De resterende tachtig procent van de mensheid, die in de drie continenten Latijns-Amerika, Afrika en Azië leeft, heeft daardoor maar twintig procent van de grondstoffen tot zijn beschikking.
De bevolking van het Zuiden heeft het volste recht om de welvaart en zelfbeschikking terug te eisen die hen vroeger en ook nu nog is ontnomen door kolonisten en kapitalisten. De Muur tussen Oost en West is in de jaren negentig verdwenen, maar de Muur tussen Noord en Zuid is vandaag de dag alleen maar hoger geworden en verder dichtgemetseld. Er is een Fort Europa ontstaan.

Verzet tegen de staat
Wereldwijd groeit het aantal vluchtelingen. Toch is het Nederlandse vluchtelingenbeleid de laatste jaren restrictiever en repressiever geworden. Dat is een welbewuste keuze geweest van beleidsmakers die schijnen te menen dat de wereld toebehoort aan rijke blanken.
Wij verzetten ons in woord en daad tegen dit beleid. We vinden dat de wereld van iedereen is. Het respecteren van mensenrechten zou in moeten houden dat vluchtelingen niet mogen worden opgesloten en gedeporteerd. We vinden dat alle mensen recht hebben op onder meer behoorlijke huisvesting en gezondheidszorg.
Dat is in Nederland al lang niet meer zo. Het wordt hoog tijd om tegen dit mensonwaardige beleid in verzet te komen. Verzet vanuit basisdemocratische organisaties, zonder inkapseling door de staat. Daar ligt een mooie uitdaging voor anarchisten. Anarchisme in je eigen leven? Illegalen in je eigen leven!

De Fabel van de illegaal
Koppenhinksteeg 2
2312 HX Leiden
071-5127619 (maandag t/m vrijdag van 14.00 tot 17.00 uur)

NOIZ: NachtOpvang In Zelfbeheer

NOIZ is een initiatief in Utrecht waar daklozen zelf een gebouw beheren waar daklozen kunnen slapen. Aan 8 medewerkers wordt in twee woonpandjes bovendien woonruimte geboden op voorwaarde dat ze minimaal 4 diensten per week draaien. Twee jaar geleden zijn een aantal daklozen met dit project van start gegaan door een pand te kraken in de Brigittestraat. De eerste drie maanden heeft men zich gesteund door een aantal mensen van buiten vooral met onderhandelingen met de gemeente bezig gehouden. Om de continuïteit te waarborgen en fondsen te kunnen werven is een stichting opgericht. Drie daklozen en drie mensen van buiten zitten in het bestuur. De drie mensen van buiten functioneren als bruggetje naar buiten. Per nacht worden zo'n 25 mensen opgevangen die daarvoor fl. 5,= inclusief ontbijt betalen. Verder is er een ziekenboeg met 5 bedden + drie noodbedden (in totaal 33 bedden). Daklozen die willen slapen moeten zich 's avonds tussen acht en negen melden om een bed te reserveren.

Het is niet de bedoeling van NOIZ om de daklozen te rehabiliteren. Wel worden er dingen ondernomen om de horizon van mensen te verbreden. Het is een project in zelfbeheer en de daklozen moeten niet het gevoel krijgen dat er van boven af dingen worden opgelegd. Er wordt gestreefd naar collectiviteit. In de praktijk blijken sommige mensen echter behoefte te hebben aan meer structuur en duidelijkheid van boven af.

Het is niet de bedoeling de daklozen met politieke verhalen in aanraking te brengen. Wel is er de persoonlijke confrontatie met mensen die er linkse ideeën op na houden. Zo eet een niet-dakloze bijvoorbeeld vegetarisch en als hij mee-eet wordt daar rekening mee gehouden. Er zijn ook huisregels: geen geweld, geen drugs en geen alcohol. Dat betekend echter niet dat mensen die drugs gebruiken worden geweerd. Het gebruik van drugs en zelfbeheer kunnen elkaar echter bijten. Een tijdje geleden is daarover intern een discussie gevoerd waarin voor iedereen duidelijk is geworden dat je drugs-vrij moet zijn als je dienst draait. Naast overleg tussen de beheerders onderling is er ook een gastenoverleg waarbij vooral over de nachtopvang wordt gesproken.

Als je kijkt naar de redenen waarom mensen dakloos zijn geworden zie je veel persoonlijk leed - echtscheidingsproblematiek, schulden en gok- en andere verslavingen spelen een rol. Het beeld van de oude man met de wijnfles als prototype van de daklozen is echter achterhaald. Het komt voor dat mensen die een kijkje komen nemen zich verwonderd afvragen waar de daklozen nu zijn.
De kleinschaligheid van projecten als NOIZ is erg belangrijk i.v.m. met de collectiviteit, het oplossen van conflicten, de organisatie en omdat de gasten en medewerkers nu het gevoel hebben dat hun eigen plek is.

Over illegalen en illegaliteit

Staten hebben een heel groot nadeel: ze zijn van grenzen voorzien. Grenzen die je alleen kunt overschrijden wanneer je beschikt over een identiteitsbewijs. Daarin, zo pretendeert men, staat aangegeven wie je bent. Zonder zo'n papiertje kom je de grens niet over. En wie maakt deze papiertjes: jawel de staat(overheid) (soms zijn er ook anderen die dat proberen maar dat mag niet). Zo kunnen de staten(overheden) hun grenzen afschermen tegen ongewenste burgers. Zij kunnen uitgesloten worden van toegang wanneer de staat dat wenst. Zulke burgers zijn o.a. vluchtelingen die in Nederland asiel aanvragen. Veel vluchtelingen worden, door de overheid, niet toegelaten tot de staat der Nederlanden. Dit gebeurd niet zelden met een grote willekeur en ongeacht de dingen die zij hebben meegemaakt in het land waar zij vandaan komen.
Mijn anarchistische hart wordt hier bedroefd van. Allereerst al omdat ik toch van mening ben dat mensen zich vrij moeten kunnen vestigen (mits ze geen indianen doden of zielen komen bekeren). Daarnaast vind ik dat je mensen die veel ellende achter zich hebben gelaten warm moet opvangen, gewoon menselijk. Van dat alles is geen sprake bij de opvang van vluchtelingen. Mensen worden ijskoud verhoort door een kontaktambtenaar van justitie, die meestal maar weinig weet over de ellendige situatie waarin mensen zich hebben bevonden. De kontaktambtenaar heeft een uurtje de tijd (heel soms meer, maar hooguit een uur of 8). In die tijd moet iemand die net in Nederland is aangekomen zijn/haar levensverhaal kwijt. Met een beetje pech worden mensen ook nog eens geintimideerd. Dan wacht mensen een ellendige tijd van wachten en onzekerheid in volgepropte Azielzoekerscentra. Vaak krijgen mensen te maken met afwijzingen, afwijzingen van het korte verhaal dat zij bij de contactambtenaar hebben kunnen vertellen.
Veel mensen raken "uitgeprocedeerd". De Nederlandse overheid heeft besloten dat er geen plaats voor hen is.
De grote vraag rijst nu wat wij, met de anarchistische idealen in het achterhoofd, met deze situatie gaan doen?! Alleen praten lijkt ons niet voldoende. Dat is te gemakkelijk! Alleen demonstreren lijkt ook niet voldoende. Natuurlijk is het belangrijk om de misstanden aan te kaarten en pressie op de politiek uit te oefenen, maar er is meer.
Ooit eraan gedacht dat je iemand misschien zelf onderdak kunt bieden? Dat je lokaal groepen kunt opzetten die mensen op kunnen vangen, die zaken kunnen regelen als medische zorg, geld en een dak boven het hoofd van een vluchteling. Dat je met zo'n groep de mistanden politiek kunt aankaarten?
Caritatief? Nee, een duidelijk signaal naar de rest van Nederland en naar de overheid dat we het er niet mee eens zijn dat mensen zo in de kau gezet worden. Een basis van waar uit een brede beweging kan ontstaan tegen het huidige asielbeleid. Omdat het mensen in kontakt brengt met mensen. Omdat een mens met een gezicht iets anders is dan een juridische casus of een ambstrakte politieke doelstelling!

Solidariteit met geïllegaliseerde vluchtelingen - maar hoe?

Hoe kan praktisch solidariteitswerk met en voor geïllegaliseerden georganiseerd worden? Hoe kan politieke aktie vorm krijgen, aktie die is gericht op verandering en afschaffing van strukturen, instituties en beleidsorganen die tot illegalisering leiden? En hoe kan het praktische ondersteunende werk met het politieke antiracistische werk verbonden worden? Wij vinden een doorgaande diskussie over deze vragen noodzakelijk.

Vluchtelingensolidariteitsgroepen komen voor de vraag te staan wat de verdere ontwikkeling van het Nederlandse en Westeuropese uitsluitings-, opsluitings- en verwijderingsbeleid betekent voor de betrokkenheid met vluchtelingen. Wat kunnen we leren van opgedane ervaringen en waar zien we nieuwe mogelijk-
Het lukt vluchtelingensolidariteitsgroepen in West-Europa regelmatig om schandalen rondom verwijderbajessen en verzetsdaden van migranten en vluchtelingen openbaar te maken. Tot veel meer zijn deze groepen echter niet in staat gebleken. De eis om "verwijdercentra" te sluiten wordt vanuit de rest van de samenleving alleen ondersteund door enkele delen van kerken en hulpverleningsorganisaties. De meesten daarvan bekritiseren alleen de misstanden in de bajessen en proberen de taken die de overheid laat liggen zelf op te pakken. Zoals bijvoorbeeld ontbrekende rechtshulp of toegang tot medische zorg. Kritische journalisten krijgen pas interesse wanneer er in de bajes doden vallen of er buiten spectaculaire akties plaatsvinden, met rellen, ME-inzet en arrestaties. Hun aandacht beperkt zich vaak tot de gevangenisomstandigheden of de lange verblijfsperioden in de bajes. Toch is er voor de gevangenissen nog veel media-aandacht, vergeleken met de berichtgeving over misstanden in OC- en AZC-kampen.

Binnen veel vluchtelingensolidariteitsgroepen leeft er frustratie over het voornamelijk charitatieve karakter dat het werk heeft aangenomen, terwijl het politieke engagement, het op de samenleving gerichte deel van het werk, nauwelijks nog een plek heeft. Tegelijkertijd blijkt het steeds moeilijker mensen uit liberale, progressieve en linkse kringen te mobiliseren. Opiniepeilingen maken duidelijk dat 'de gemiddelde Nederlander' het overheidsbeleid tegen 'vreemdelingen' toejuicht en aanmoedigt. Er overheerst een maatschappelijke consensus die racistisch denken en handelen niet bestraft, veroordeelt of afwijst, zolang zich dat tenminste niet manifesteert in het massaal afbranden van vluchtelingenonderkomens.
Toch proberen veel solidariteitsgroepen door het steeds opnieuw in de publiciteit brengen van de onmenselijke behandeling van vluchtelingen, een beroep te doen op een veronderstelde consensus dat "racisme slecht is". Zo'n consensus bestaat echter niet. Bovendien biedt een beroep op morele verontwaardiging onvoldoende basis voor het ontwikkelen van politieke tegenmacht. Maar wat dan wel? Is het verzet tegen racisme in Nederland in zo'n slechte positie dat alleen nog mensenrechtenwerk á la Amnesty International overblijft?

Een wezenlijke taak voor vluchtelingensolidariteitsgroepen is de strijd tegen het institutionele racisme, zoals zich dat uit in het 'vreemdelingen- en asielbeleid' van de overheid. In deze antiracistische strijd botsen vluchtelingensolidariteitsgroepen al snel op grenzen. De belangen van diegenen die getroffen worden door het overheidsbeleid vallen lang niet altijd samen met de motieven van solidariteitsgroepen die zich plaatsen in een traditie van linkse bevrijdingsstrijd die zich op de hele maatschappij richt. Ook onderling hebben vluchtelingen en migranten vaak verschillende individuele belangen en politieke overtuigingen. Wel hebben ze in ieder geval één ding gemeenschappelijk: het gaat hen in de konfrontatie met de overheid in de eerste plaats om de realisering van directe zekerheid, verblijfsrechtelijk, financieel en sociaal. De algehele situatie van de Nederlandse maatschappij zal hen niet in de eerste plaats 'interesseren', laat staan de verandering ervan, in ieder geval niet zolang ze nog moeten vechten om er überhaupt te mogen blijven.
Daaruit volgt dat de 'gemeenschappelijkheden', op basis waarvan vluchtelingen en solidariteitsgroepen samenwerken, zich bewegen in een sterk spanningsveld. De raakvlakken tussen antiracistische politiek en de in een zeer geïsoleerde overlevingsstrijd verstrikt geraakte vluchtelingen worden vanuit totaal verschillende gezichtshoeken waargenomen en beleefd. De 'ontmoeting' vindt dan ook plaats tegen een achtergrond van de meest uiteenlopende verwachtingen. De vraag is hoe om te gaan met dit spanningsveld.

'Sociaal werk'
Voor de solidariteitsgroep brengt het dagelijkse contact met en het 'sociale werk' voor vluchtelingen voor- en nadelen met zich mee. Voordelen zijn het vergroten van de eigen geloofwaardigheid en daarmee ook de kans om gemeenschappelijke, op politieke veranderingen gerichte akties op poten te zetten; het verkrijgen van een scherper inzicht in de sociale situatie van vluchtelingen en hun problemen; en het uitbouwen van de kennis over het verloop van interne ambtelijke procedures van overheidsapparaten en de personen die daarbij de touwtjes in handen hebben.
Nadelig is dat er veel tijd en energie in dit werk gaat zitten, wat bij veel groepen wordt versterkt door het gebrek aan menskracht. Individuele vluchtelingen en groepen vluchtelingen worden geworven als speciale clientéle en met prioriteit ondersteund. Vaak wordt vrouwvijandig en ander reactionair gedrag op de koop toe genomen.
Zo bestaat permanent het gevaar dat vluchtelingensolidariteitsgroepen hun tijd verbruiken én een depolariserende invloed hebben op sociaal geladen situaties. Het is niet voor niets dat gevangenisdirecties onder bepaalde voorwaarden de komst van bezoekgroepen in de bajes op prijs stellen. Uiteindelijk dreigt er niets over te blijven dan een opportunistische politiek die bovendien slechts enkele uitverkorenen ten goede komt. Dit kan alleen Dit kan alleen worden voorkomen door náást het moreel afkeuren van het overheidsbeleid én het praktisch ondersteunen van (geïllegaliseerde) vluchtelingen en migranten, het solidariteitswerk altijd vorm te geven als een politieke aanval tegen het institutionele racisme, tegen het illegaliseren, uitsluiten en opsluiten van mensen. De eis "Open grenzen en een verblijfsrecht voor iedereen" kan daarbij als leidraad dienen.

Sociale beweging
Gelet op de huidige politieke en maatschappelijke omstandigheden in West-Europa is het nogal onrealistisch om te verwachten dat de Nederlandse overheid - en een groot deel van 'de Nederlanders' - eventueel bereid zou zijn een ruimhartig toelatingsbeleid, dat wil zeggen een 'legalisering' vam allen zonder (voldoende) verblijfsrecht en een stop van het uitzettingsbeleid, zelfs maar in overweging te nemen. Integendeel, het asielrecht wordt verder afgebroken, het uitsluitings-, opsluitings- en deportatiebeleid wordt uitgebouwd, en het alledaags en institutioneel racisme groeit. De vraag is dan ook met welk perspektief wij vluchtelingen en migranten ondersteunen, hen onderdak bieden en met hen samenwerken. Eén ding is in ieder geval duidelijk: geïllegaliseerden moeten hier hun dagelijks leven vorm geven, net als alle andere inwoners van Nederland. Ze hebben dus dezelfde behoeften als iedereen. Terwijl 'wij legalen' aanspraak kunnen maken op allerlei collectieve voorzieningen, zijn geïllegaliseerden aangewezen op zelforganisering. Het is onze taak om op dat terrein ondersteuning te organiseren, het aantal netwerkachtige verbanden regionaal te versterken en op (inter)nationaal nivo uitwisseling en samenwerking op te zetten. Zo kunnen op kortere en langere termijn nieuwe aanzetten ontstaan om regionale projecten in een politieke samenhang te brengen, tot een sociale beweging te laten groeien en een reële factor van politieke tegenmacht te ontwikkelen.
Daarbij is het van groot belang dat er struktureel kontakten en diskussies op gang komen tussen groepen die aktief zijn op het gebied van vlucht en migratie, en groepen die zich organiseren tegen het sociale afbraakbeleid. Deze verbindingen zijn er nauwelijks, terwijl ze wel voor de hand liggen. Vluchtelingen en migranten zijn namelijk als eerste de dupe van de verscherping van de politiek van sociale uitsluiting en ontrechting. De Koppelingswet is daar een voorbeeld van. Maar ook andere groepen worden sociale rechten ontnomen, zoals langdurig 'werklozen', ouderen, gehandicapten en chronisch zieken. 'Vreemdelingenbeleid' en racisme maken deel uit van bredere sociaal-ekonomische processen, ze staan niet op zich.

Werkgroep Vluchtelingen Vrij (WVV)